Hocapaşa hamamının içinde

Hamamın bulunduğu yer

Türk ansiklopedisi hamamı, Sirkeci'de, İbnikemal Caddesi ile Hocapaşahamamı Sokağı'nın kesiştiği Hocapaşa mahallesine yerleştirir. Sirkeci, tarihi yarımadada Haliç'in ağzına yakın bir konumda yer alır ve en çok tren garıyla tanınır. Kültür merkezinin kendi adresi ise Fatih ilçesinde, Hocapaşa Hamamı Sokağı 3/B'dir.

Çift küvetli

Hodjapasha, kadın ve erkeklere ayrı bölümlerde hizmet vermek üzere inşa edilmiş büyük bir çift hamamdır. Ansiklopediye göre, iki bölüm yan yana yer alır ve her birinin farklı bir sokakta kendi girişi bulunur. Erkekler bölümü daha büyük olup dört eyvanlı ve kubbeli hücreli klasik bir plana sahiptir. Kadınlar bölümü ise daha küçüktür; daha karmaşık bir plana ve üç kubbeli özel odaya sahiptir. Merkezin tarihçesine göre hamam, özenle yontulmuş taş ve çift sıra tuğla ile inşa edilmiştir.

Hoca Paşa adı

Hamam, bulunduğu semtten ve Sinan Paşa’nın lakabının Hoca olmasından dolayı Hoca Paşa Hamamı olarak bilinir. Merkezin tarihçesine göre Sinan Paşa, Hızır Bey’in oğludur; babasından ve önde gelen hocalardan kapsamlı bir eğitim almış, daha sonra Fatih Sultan Mehmet’in hocası ve veziri olmuştur. Padişahın hayrat vakfına ait belgeler binayı Sinan Paşa Hamamı olarak adlandırır ve yakınında bulunan, sonradan küçük bir mescide dönüşen ve hâlâ ayakta olan Hoca Üveys mescidi/mescidinden söz eder.

Kim kurdu

Ansiklopedi, hamamı bizzat Fatih Sultan Mehmed'e atfeder; kendi yararına bir vakıf olarak inşa edilmiş ve vezir Sinan Paşa adına tescil edilmiştir. Binada kitabe bulunmadığından taş üzerinde kuruluş tarihi yoktur. Ansiklopedi, Sinan Paşa'nın Şubat 1486'da vefat etmesi ve vakfiye belgesinin Mehmed'in saltanat dönemine ait olması nedeniyle hamamı 15. yüzyıla yerleştirir. Bu nedenle bu rehber 15. yüzyıl demekte ve kesin bir yıl vermemektedir.

Bir hamamın içinde

Vikipedi, tipik Osmanlı düzenini betimler. Soyunma odası, yani camekân, genellikle en büyük kubbeli mekândır ve çoğunlukla ortasında bir çeşme bulunur. Ilık oda, yani ılıklık, çoğu zaman sıcak odaya geçiş işlevi görür; sıcak oda ise genellikle en zengin süslemelere sahiptir, ortasında bir kubbe ve halvet adı verilen küçük özel odalar yer alır. Buhar odalarının kubbeleri ve tonozları sıklıkla küçük açıklıklar veya aydınlık pencereleriyle delinirdi; bunlar hem gün ışığını içeri alır hem de buharın dışarı çıkmasını sağlardı. Hodjapasha'nın tarihinde tavus kuşu kuyruğu biçimindeki köşe tonozlarından ve kubbe üzerindeki bir çatı penceresinden söz edilir.

Yangın, kapanma ve değişim

Ansiklopedi, hamamın muhtemelen 17 Eylül 1865'teki Hoca Paşa yangınında hasar gördüğünü ve 1990 ile 1995 arasındaki yenileme çalışmalarının binayı bir iş hanına dönüştürdüğünü belirtiyor. Merkezin tarihçesine göre erkekler bölümü 1988'de kapatılmış ve ek kapılar, yıkılan duvarlar ve küçük dükkânlara dönüştürülen eyvan kemerleriyle bir pazar yeri olarak restore edilmiş. Ayrıca ısıtma tesisatının söküldüğü ve bunun sonucunda özgün mimari planın kaybolduğu da ekleniyor.

2008'den beri bir kültür merkezi

Bugün, 2008'de restore edilen kubbenin portiko alanı, tarihin, pazar yeri olarak kullanılan hamamın diğer bölümlerinin de aynı şekilde gelişmesine ilham vermek üzere tasarlandığını söylediği bir kültür merkezi olarak yaşatılıyor. Rhythm of the Dance bu merkezde sahneleniyor. Giderseniz, sadece etrafınıza değil yukarıya da bakın: bina, gecenin diğer yarısı ve gösteri, karakterini bu semtin beş yüzyıldan fazla bir süredir parçası olan bir hamamdan ödünç alıyor.

Sonraki: Hodjapasha dans gösterisi, anlatımıyla